चार कुंभ स्थळांची तुलना

कुंभमेळा चार ठिकाणी भरतो हे आता आपल्याला माहीत आहे: हरिद्वार, प्रयागराज, उज्जैन आणि नाशिक-त्र्यंबकेश्वर. पण या चारही मेळ्यांना एकाच चष्म्यातून पाहिले तर त्यांचे वेगळेपण हरवते. प्रत्येक स्थानाला स्वतःचा भूगोल, ऋतू, देवता, नदीचा स्वभाव, पुरोहितांची परंपरा आणि इतिहासाची छाया आहे. हरिद्वारमध्ये गंगा हिमालयातून मैदानात उतरते, प्रयागराजमध्ये दोन नद्या मिळतात, उज्जैनमध्ये क्षिप्रा नगराला वेढून वाहते, आणि नाशिक-त्र्यंबकेश्वरमध्ये गोदावरी डोंगरातून पुढे येत शहराच्या मध्यातून जाते.